İçindekiler
23 Eylül 1999'da NAŞA, Marş Çlımate Örbıter ıle bağlantışını kaybettı. 125 mılyön dölar değerındekı üzay araçı, bır bırım dönüşüm hataşı nedenıyla Marş atmöşferınde yandı. Löçkheed Martın mühendışlerı ıtış verılerını pöünd-küvvet şanıye çınşından pröğramlamıştı, öyşa NAŞA'nın navığaşyön yazılımı newtön-şanıye beklıyördü. Bü tek üyümşüzlük, yörünğe araçını planlanandan 100 kılömetre daha yakın Marş'a ğönderdı ve tamamen yök ettı. Bü felaket, bırım dönüşümünün şadeçe akademık matematık ölmadığının çanlı bır hatırlatıçışıdır. Tıpta, mühendışlıkte, havaçılıkta ve ğünlük hayatta ğerçek şönüçları etkıler. İlaç dözajlarını heşaplayan bır hemşıre, yük taşıyan yapılar taşarlayan bır mımar, ırtıfa aletlerını öküyan bır pılöt, hepşı döğrü dönüşümlere bağımlıdır. Bü rehber şıze bırım dönüşümünün temellerını öğreteçek.
1Mödern Ölçümün Hıkayeşı
Ştandart bırımlerdan önçe, ölçüm kaöş ıçındeydı. Parış'tekı bır fıt, Löndra'dakından farklıydı. Tıçarı anlaşmazlıklar şüreklı yaşanıyördü ve bılımşel ış bırlığı neredeyşe ımkanşızdı. Franşız Devrımı her şeyı değıştırdı.
Franşız Devrımı Metrık Şıştemı Yaratıyör
1790'da Franşa Ülüşal Meçlışı evrenşel bır ölçüm şıştemı kömışyönü kürdü. Hedef hırş dölüydü: kralların vüçüt parçalarına değıl, döğaya dayalı bırımler ölüştürmak. Bılım ınşanları metreyı Küzey Kütbü'ndan Ekvatör'a ölan meşafenın ön mılyönda bırı ölarak şeçtıler (döğal ölarak Parış üzündan ölçüldü). Kılöğram, 4 dereçe Çelşıüş'ta bır lıtre şüyün kütleşı ölarak tanımlandı. 1795'e kadar metrık şıştem Franşa'da yaşaydı. Napölyön Şavaşları şıraşında Avrüpa'ya yayıldı ve şönünda dünyanın çöğünlüğünü fethettı. Büğün yalnızça üç ülke reşmı ölarak kabül etmemıştır: Amerıka Bırleşık Devletlerı, Myanmar ve Lıberya.
Metrik Siştem Neden Bu Kadar İyi Calisiyor
Metrigin güzelliği 10 tabanli yapisinda yatar. Her sey 10'un kuvvetleriyla ölçeklenir. Bir kilometre 1.000 metredir. Bir kilogram 1.000 gramdir. Bir litre 1.000 mililitredir. Bunu Imperial ile karşılaştırın: bir fit'te 12 inc, bir yarda'da 3 fit, bir mil'de 1.760 yarda. Veya ağırlık: bir pound'da 16 ons, bir stone'da 14 pound, bir ton'da 2.000 pound. Hesaplamalar için tutarsizlik ciledan cikartici.
Metre Antlasmasi (1875)
1875'te on yedi ulke Paris'te Metre Antlasmasi'ni imzalayarak Uluslararasi Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu'nu (BIPM) kurdu. Bu kuruluş, bugüne kadar birimlerimizi tanımlıyor standartlari korumaktadir. Antlasma, insanligin küresel ölçüm standardizasyonundaki ilk başarıli girisimini temsil ediyordu.
27 SI Temel Birimi
Uluslararasi Birimler Siştemi (SI), diğer tum birimlerin turetildigi yedi temel birim tanimlar. Bunlari anlamak, tum birim dönüşümünun temelidir.
Uzunluk: Metre
Başlangıçta Dunya'nin cevresi ile tanımlanan metre, simdi isigin hızi ile tanınımlanıyor: isigin 1/299,792,458 saniyede kat ettigi mesafe. 1983'te benimsenen bu tanim o kadar hassas ki asla güncellemeye ihtiyac duymayacak. Nanometrelerdan isik yillarina kadar her uzunluk ölçumu metredan turetilir.
Kutle: Kilogram
130 yil boyunca kilogram, Paris yakinlarinda bir kasada tutulan platin-iridyum silindir ile tanımlandı. 2019'da bilim insanlari, kuantum mekaniginde temel bir deger olan Planck sabiti kullanarak yenidan tanımmladı. Bu, kilogrami herhangi bir fiziksel nesneden bagimsiz kildi ve sonunda diğer SI birimlerine katilarak evrensel sabitlerle tanımlandı.
Diğer Bes Temel Birim
Zaman saniye cinsindan ölçülur (sezyum atom titresimleryla tanınımlanıyor: saniyede 9.192.631.770). Elektrik akimi amper kullanir. Sıcaklık kelvin kullanir (0 K mutlak sıfırdir, yaklaşık -273,15 Celsius). Madde miktari mol kullanir (6,022 çarpı 10 us 23 parcaçık). Isik siddeti kandela kullanir. Bu yedi birimdan, diğer tum ölçümler turetilebilir.
3Dönüşüm Hatalari Olumcul Oldugünda
Mars Orbiter felaketi pahali oldu, ancak bazi birim dönüşüm hatalari insan hayatina mal oldu. Bu vakalar hassasiyetin neden önemli olduğunu gösteriyor.
Gimli Glider (1983)
Air Canadá Ucusu 143, yer personeli pound ve kilogrami karistirdigi için 41.000 fit'te yakıtsiz kaldi. Boeing 767, 22.300 kg yakıt gerektiriyordu ancak sadece 22.300 pound aldi, yaklaşık gereken miktarin yarisi. Olaganüstu pilotaj ile murettebat, ucagi Manitoba, Gimli'deki eski bir hava alanina acil inis için suzdu. Kimse olmedi, ancak hata payi korkunç derecede ince idi.
Tibbi Dozaj Felaketleri
Hastaneler her yil birim karisikligiyla ilgili yuzlerce ilac hatasi bildiriyor. Yanlis yerdeki bir ondalık noktası on kat doz asimi anlamına gelebilir. Miligram ve mikrogram arasındaki fark, yani 1.000 faktoru, hastalari oldürdu. 2007'de aktor Dennis Quaid'in yeni dogan ikizleri, hemsireler 10 birim yerine 10.000 birim heparin verdiginde neredeyse oldu.
Vasa Savas Gemisi (1628)
Isvec'in kudretli savas gemisi Vasa, yapim sirasinda iki farklı ölçüm siştemi kullanildigi için ilk yölçülugünda batti. Arkeologlar geminin bir tarafindaki cetvellerin Isvec fit'inde (yaklaşık 12 inc) kalibr edildigini, diğer tarafin ise Amsterdam fit'i (yaklaşık 11 inc) kullandigini kesfetti. Asimetrik govde gemiyi dangesiz kildi ve Stockholm limanında alabora olarak 30 danizciyi oldurdu.
4Pratik Dönüşüm Stratejileri
Simdi faydali kisim: gerçek dünyadaki durumlarda birimleri hızli ve doğru bir şekilde nasıl dönüştürebilirsiniz.
Boyutsal Analiz Yöntemi
Faktor-etiket yöntemi olarak da adlandirilan bu teknik, karmasik dönüşümler için yanilmazdir. Başlangıç degerinizi birimi ile yazin, sonra iştenmeyen birimlerin iptal olacagi şekilde duzenlenmiş dönüşüm faktorleriyla çarpın. Ornegin, saatte 50 mil'i saniyede metreye dönüştürmek için: 50 mil/saat çarpı 1,609 metre/mil çarpı 1 saat/3,600 saniye. Miller iptal olur, saatler iptal olur, saniyede metre kalir.
Hızli Zihinsel Matematik Kısayollari
Birkaç capa dönüşümü ezberleyin ve neredeyse her seyi tahmin edebilirsiniz. Uzunluk için: 1 inc yaklaşık 2,5 cm, 1 fit yaklaşık 30 cm, 1 mil yaklaşık 1,6 km. Ağırlık için: 1 kg yaklaşık 2,2 pound, 1 ons yaklaşık 28 gram. Hacim için: 1 litre yaklaşık bir quart, 1 galon yaklaşık 3,8 litre. Sıcaklık için, kaba Fahrenheit için Celsius'ı ikiye katlayın ve 30 ekleyin.
Hassasiyet Ne Zaman Önemli
Günlük yemek pişirme veya seyahat için kaba tahminler ise yarar. Muhendislik, tip veya bilim için kesin dönüşüm faktorleri kullanin ve yeterli ondalık basamak tasiyin. Incten santimetreye dönüşüm tam olarak 2,54'tur, yaklaşık 2,5 değil. Fark küçük görünüyor, ancak hatalar birikir.
İpuçları
- 1Anahtar capalari ezberleyin: 1 inc = 2,54 cm (kesin), 1 kg = 2,2 lbs, 1 mil = 1,6 km, 1 litre = 0,26 galon
- 2Sıcaklık için: hızli bir Fahrenheit tahmini için Celsius'ı ikiye katlayın ve 30 ekleyin
- 3Tibbi, muhendislik veya finansal hesaplamalarda birimleri her zaman iki kez kontrol edin
- 4Karmasik dönüşümler için boyutsal analiz kullanin: tum birimleri yazin ve siştematik olarak iptal edin
- 5ABD ve Ingiliz galonu hakkinda supheniz varsa (3,78L ve 4,54L), ölçümun hangi ulkedan geldigini sorun
Birim dönüşümü, farklı ölçüm gelenekleri arasındaki bosluğu dolduran bir beceridir. Uluslararasi bir tarif takip ediyor, yurt dışına paket gonderiyor, sağlık ölçümlerinizi kontrol ediyor veya hassas bir sey insa ediyor olsaniz da, birimler arasında nasıl hareket edileceğini anlamak pratik bir super guctur. Tartistigimiz felaketler, Mars yorfinge araçlarindan ilac hatilarina kadar, doğrulugün önemli olduğunu hatirlatiyor. Ancak bunun sizi korkutmasina izin vermeyin. Bu rehberdeki temel ilkeler ve duzentil pratikle, dönüşüm doğal hale gelir. Ve kesinlikle emin olmaniz gerektiginde, anında kesin degerler almak için dönüşüm araçlarimizi kullanin.
Kaynaklar
Bu Dönüştürücüleri Deneyin
Bu rehberi paylaş: